Endekslerde Türkiye

Avrupa Birliği ölçümleme çalışması çalışmaya dahil edilen ülkeler arasında kıyaslamalı bir endeks ortaya koymamaktadır. Bununla birlikte dönemsel olarak ülke bazlı ilerlemeleri farklı başlıklar altında detaylı olarak ortaya koymaktadır.

2016 Ekim ayında yayınlanan rapora göre Türkiye, son ölçüm döneminde AB ülkelerine kıyasla orta üstü bir performans sergilemiştir. Aşağıda 2016 Raporunda yer alan son punlar yer almaktadır.

2016 Yılı Raporunda Türkiye’nin Konumu

Kullanıcı Merkezlilik
Şeffaf Devlet
Sınırlar Ötesi Hizmet
Anahtar Altyapılar
Ölçüm Başlığı EU28+ Puanı Türkiye (2015) Türkiye (2013)
Kullanıcı Merkezlilik 77 86 82
Şeffaf Devlet 55 56 51
Sınırlar Ötesi Hizmet 56 35 12
Anahtar Altyapılar 54 49 54
* 2015 puanları 2014 ve 2015 yıllarında değerlendirilen yaşamsal olayların ortalamasıdır.
* 2013 puanları 2013 ve 2012 yıllarında değerlendirilen yaşamsal olayların ortalamasıdır.

 

AB portalinde yer alan Türkiye raporu için tıklayınız.

 
Avrupa Birliği e-Devlet ölçümleme çalışmaları kapsamında 2010 ve 2014 yıllarında farklı metodolojiler ile gerçekleştirilen analizler aşağıda paylaşılmıştır. 2010 yılında gerçekleştirilen 9. ölçümleme çalışmasında, aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi Türkiye Avrupa ortalamasının üstünde performans göstermektedir.

Şekil. Avrupa Birliği 2010 yılı e-Devlet Performans Ölçümü – Tam Çevrimiçi Mevcudiyet Düzeyleri [Ref]

2010 yılındaki ölçümlemesinde Türkiye ile ilgili önemli değerlendirmeler yapılmıştır [Ref]:

  • Hizmetlerin elektronik ortamda sunumunda Türkiye %89’luk bir oranla %82 olan AB ortalamasının üstündedir. Türkiye, hizmetlerin elektronik ortamda sunumu sıralamasında, ölçümü yapılan 32 ülke arasında 17. sırada yer almaktadır.
  • Hizmetlerin olgunluk düzeyi %91 oranında gerçekleşmiştir. Bu hizmetlerden iş dünyasına dönük hizmetlerin olgunluğu %100 oranında (AB ortalaması %94), vatandaşa dönük hizmetlerin olgunluğu ise %85 oranında (AB ortalaması %87) gerçekleşmiştir.
  • Türkiye’nin e-hizmetleri, kullanıcı deneyimi değerlendirmesinde %80, kullanıcı memnuniyeti değerlendirmesinde ise %100 oranlarını elde etmiştir (AB ortalaması sırasıyla %79 ve %80’dir). e-Hizmetler kullanıcı deneyimi endeksi aşağıdaki unsurlardan oluşmaktadır:
  • Hizmet sunumunda şeffaflık: %89 (AB ortalaması %52),
  • Çoklu kanallardan hizmet sunumu: %90 (AB ortalaması %88),
  • Mahremiyet ve bilgi güvenliği: %78 (AB ortalaması %90),
  • Kullanım kolaylığı: %94 (AB ortalaması %80).
  • İncelenen portaller kullanılabilirlik açısından %80, portal tasarımında yeterlilik açısından %100 ve hizmet paketleri açısından %100 değerlerini elde etmiştir. AB ortalamaları sırasıyla %77, %89 ve %77’dir.
  • Ölçülen 9 yatay sağlayıcıdan 6’sı Türkiye’de kullanılabilir durumdadır. Bunlar; “temel ortak kullanımlı veritabanları”, “elektronik ödeme”, “açık spesifikasyonlar”, “tek şifreyle erişim”, “güvenli elektronik belge paylaşımı” ve “elektronik belge veritabanı”dır.
  • Türkiye’de “temel ortak kullanımlı veritabanları” konusunda yasal dayanak var iken; “mimari kılavuzları” hakkında yasal dayanak bulunmamaktadır. Türkiye, mevcut durumda, incelenen göstergeler açısından (görünürlük ve ön ihale süreçleri) e-ihale değerlendirmesinde son sırada yer almaktadır. “Elektronik kimlik”, “mimari kılavuzları” ve “yatay altyapı ve hizmet katalogları” henüz Türkiye’de kullanılmamaktadır.

Yürütülen çalışmalar sonrasında 2014 Mayıs ayında yeni rapor [Ref] yayınlanmıştır. Bu rapora göre farklı başlıklarda incelenen ülkeler içerisinde Türkiye üst – orta sıralarda yer almaktadır. Avrupa’nın performans ölçümlerinde ağırlıklı olarak gerçekleşen sonuçlara ve kullanım düzeyine bakılmaktadır. Bu amaçla performans ölçümünün daha da tabana yayılması ve toplum ve ekonomi üzerindeki etkisini gözlemlenmesi amaçlanmaktadır.

Şekil. Avrupa Birliği 2014 e-Devlet Performans Ölçümü – Kullanıcı Deneyimi [Ref]

Bir başka örnek olarak 2012 ve 2013 yılları yaşamsal olayları ölçümlerinin ortalaması kapsamında yapılan değerlendirmeye göre Türkiye vatandaş odaklı hizmet sunumunda 2014 raporunda, 33 ülke arasında 7. sırada yer almaktadır. Raporda Türkiye ile ilgili yapılan diğer değerlendirmeler aşağıdaki gibidir:

  • Hizmetlerin elektronik ortamda sunumunda Türkiye %86’lık bir oranla %72 olan AB ortalamasının üstündedir. Kullanılabilirlik konusunda ise %76’lık orana sahiptir. Bu ikisinin birlikte değerlendirilmesiyle aşağıdaki şekilde görülen %82 olan “Vatandaş Odaklı Hizmet Sunumu” olarak ortaya çıkmıştır.
  • Türkiye servis sunumu, kişisel veriler ve kamu organizasyonu konularında şeffaflık sağlamada %51’lik oranla %48 olan AB ortalamasının üstündedir.
  • Türkiye’nin hizmetlerin elektronik ortamda sunumu için kullanılan 5 temel koşulun sağlanması konusunda da durumu aşağıdaki gibidir:
    • Güvenilir Kaynaklar Sunma: Türkiye %46’lık oranla, %47 olan AB ortalamasının altındadır.
    • “Single Sign On” Sağlama: Türkiye’nin %86’lık oranla, %58 olan AB ortalamasının çok üstüne çıktığı görülmektedir.
    • Elektronik Kimlik: Elektronik hizmetlere erişim için Türkiye’nin kimlik sağlamada %88’lik oranla %62 olan AB ortalamasının üstünde olduğu görülmektedir.
    • Elektronik Doküman Sağlama: Türkiye %59’luk oranla %57 olan AB ortalamasının üstündedir.
    • Elektronik Güvenlik: Türkiye %0 değerlendirme oranına sahiptir. AB için ortalama ise %35’dir.

Şekil. Avrupa Birliği 2014 e-Devlet Performans Ölçümü – Vatandaş Odaklı Hizmet Sunumu [Ref]

 

Ülkemiz 2003 yılından 2012 yılına kadar geçen sürede genel olarak gerileyen bir grafik sergilemiştir. Diğer taraftan, 2016 yılında 2012 yılına göre 12 sıra yükselmiştir. Bu iyileşmede en büyük faktör çevrimiçi hizmet endeksindeki yükseliştir.

2016 Yılı Raporunda Türkiye’nin Konumu

e-Devlet Gelişmişlik Endeksi 68. sıra
Alt Endeks - Çevrimiçi Hizmet Endeksi 66. sıra
Alt Endeks - Telekomünikasyon Altyapısı Endeksi 88. sıra
Alt Endeks - İnsan Kaynağı Endeksi 48. sıra
e-Katılım Endeksi 60. sıra

2003 – 2016 yılları arasında 8 kez gerçekleştirilen ölçümlemenin Türkiye için paylaşılan değerlendirmeleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Yıl Ülke Sayısı e-Devlet Gelişmişlik Endeksi Çevrimiçi Hizmet Endeksi Telekomünikasyon Altyapısı Endeksi İnsan Kaynağı Endeksi e-Katılım Endeksi            
2016 193 68 (0.5900) 66 (0.6014) 88 (0.3775) 48 (0.7910) 60 (0,6271)
2014 193 71 (0.54428) 53 (0.55905) 86 (0.36048) 95 (0.71330) 65 (0.49019)
2012 193 80 (0,5281) 82 (0,4641) 80 (0,3478) 107 (0,7726) 123 (0,0526)
2010 192 69 (0,4780) 62 (0,3460) 68 (0,2581) 108 (0,8339) 55 (0,2143)
2008 192 76 (0.4834) 71 (0,4214) 68 (0,2191) 106 (0,8116) 78 (0,1364)
2005 191 60 (0.4960) 46 (0,5231) 68 (0,1648) 101 (0,8000) 34 (0,2857)
2004 191 57 (0.4892) 38 (0,5328) 69 (0,1648) 110 (0,7700) 26 (0,2951)
2003 191 49 (0.5060) 24 (0,5550) 59 (0,1920) 105 (0,7700) 48 (0,207)

 

Ancak bu iyileşmenin ülkemizin durumunu göstermede yeterli olmadığı değerlendirilebilir. Gerçek durum ile sıralamadaki yerimizin farklı olmasındaki en önemli sebepler şu şekilde sıralanabilir:

  • BM e-Devlet Gelişmişlik Endeksindeki e-Devlet projelerinin dolaylı olarak sorgulandığı çevrimiçi endeksin ağırlığı 1/3 ‘tür. Eğitim ile ilgili başlıkların yer aldığı İnsan Kaynağı Endeksinin ağırlığı da 1/3 ’tür. Ancak bu endekste Türkiye sıralarda yer almaktadır. BM açısından bu metodolojinin değişmesi beklenmemektedir. Çünkü BM bulunduğu konum itibariyle milenyum kalkınma hedefleri gibi daha temel sorunlarla e-Devlet ölçümleme çalışmasını ilişkilendirmek durumundadır.
  • Telekomünikasyon Altyapısı Endeksi ve İnsan Kaynağı Endeksi istatistiklerinin ilgili kuruluşlara aktarıldığı ve ölçümlemede kullanıldığı dönemler arasında muhtemel uyumsuzluklar olabilmektedir.
  • Özellikle telekomünikasyon ve insan kaynağı endeksleri için kullanılan kriterler az gelişmiş ülkeleri de dikkate alan ve en yaygın olarak sağlanabilen ölçütleri içermektedir. Türkiye’de güçlü yapısı ile dikkat çeken mobil imza, 3G penetrasyonu gibi bazı telekomünikasyon göstergeleri, Telekomünikasyon Endeksi kriteri içerisinde yer almamaktadır.
  • Tarama çalışmasını yapan kişilerin ortalama bir kullanıcı bilgi düzeyinde olması beklenmekte ve uygulama bu şekilde gerçekleşmektedir. Araştırılan başlık ülkemizde mevcut olsa bile incelemeye tabi tutulan kamu internet siteleri ve e-hizmetlerin fonksiyonelliğine yönelik hem Türkçe hem de İngilizce bilgiye kolay erişilememektedir.
  • İnternet taramalarında öncelikli alanlara ve yeni gelişen eğilimlere yönelik bütüncül devlet yaklaşımlarına ve e-Devlet ile ilgili sorumluluklara yönelik strateji, üst politika ve eylem metinlerine kolay ulaşılamamaktadır.

BM  portalinde yer alan Türkiye sayfası için tıklayınız.

Ülkemiz 2009 yılından 2016 yılına kadar geçen sürede genel olarak ilerleyen bir grafik sergilemiştir.

2016 Yılı Raporunda Türkiye’nin Konumu

Ağ Toplumu Hazır Olma Endeksi 44. sıra
Alt Endeks - Düzenleyici çevre endeksi 49. sıra
Alt Endeks - Hazır olma endeksi 40. sıra
Alt Endeks - Kullanım endeksi 59. sıra
Alt Endeks - Etki endeksi 58. sıra

Sıralamalardan görüldüğü üzere Türkiye’nin konumu için genel olarak bir iyileşme söz konusudur. Ancak Türkiye değerlendirmeye alınan 139 ülke arasından 48. sırada yer almıştır. Yabancı yatırımcıları ülkemize çekme ve ticari faaliyetlerin kolaylaşması hedefinin ön planda olduğu Türkiye için ağ toplumu hazır olma endeksindeki pozisyonu arzu edilen noktada olunmadığını göstermektedir.

Yıl Ülke Sayısı Sıra
2016 139 48
2015 143 48
2014 148 51
2013 144 45
2012 142 52
2011 138 71
2010 133 69
2009 134 61

2015 yılı itibarıyla Türkiye politika ve düzenleyici çevre kriteriyle 4,4 ortalamayla 44. sırada yer almıştır. (Bu kriterle Singapur 5,9 ortalama ile 1.sırada konumlanmıştır). İş ve yenilik kriteriyle Türkiye 37. sırada 4,9 puan almıştır. BİT’in vatandaşlara yansıması indeksinde göreceli olarak Türkiye 4,0 ortalama ve 67. sıra ile daha alt düzeylerde kalmıştır. Buna karşın BİT’in devlete ve iş dünyasına nüfuzu sırasıyla 55 ve 53 sıra ile daha iyi konumda olduğu görülmektedir.

WEF portalinde yer alan Türkiye sayfası için tıklayınız.

Ülkemiz 2010 yılından 2016 yılına kadar geçen sürede genel olarak orta performans gösteren bir grafik sergilemiştir.

2016 Yılı Raporunda Türkiye’nin Konumu

Uluslararası e-Devlet Sıralaması Endeksi 42. sıra

2010 – 2016 yılları arasında 7 kez gerçekleştirilen ölçümlemenin Türkiye için paylaşılan değerlendirmeleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Yıl Ülke Sayısı Sıra
2016 65 42 (51.31)
2015 63 42 (52.3)
2014 61 28 (62.65)
2013 55 23 (67.10)
2012 55 30 (61.0)
2011 50 33 (57.50)
2010 40 23 (63.9)

 

Singapur 91.0 endeks puanı ile 65 ülkenin yer aldığı  e-Devlet Sıralamasında, 2016 yılında, 1. sırada yer almaktadır.

Orjinal çalışmanın paylaşıldığı siteye erişmek için tıklayınız.

Ülkemiz 2010 yılından 2016 yılına kadar geçen sürede genel olarak orta performans gösteren bir grafik sergilemiştir.

2016 Yılı Raporunda Türkiye’nin Konumu

BİT Gelişmişlik Endeksi 70. sıra
Alt Endeks - BİT erişim endeksi 81. sıra
Alt Endeks - BİT kullanım endeksi 76. sıra
Alt Endeks - Beceriler endeksi 39. sıra

2010 – 2016 yılları arasında 6 kez gerçekleştirilen ölçümlemenin Türkiye için paylaşılan değerlendirmeleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Yıl Ülke Sayısı Endeks
2016 175 70 (5.69)
2015 175 69 (5.45)
2013 166 68 (5.29)
2012 166 68 (5.12)
2011 155 69 (4.38)
2010 133 66 (4.17)

 

ITUData portalinde yer alan Türkiye sayfası için tıklayınız.

Ülkemiz 2013 yılından 2016 yılına kadar geçen sürede genel olarak orta performans gösteren bir grafik sergilemiştir.

2016 Yılı Raporunda Türkiye’nin Konumu

Açık Veri Barometresi Endeksi 47. sıra
Alt Endeks - Hazır olma 55. sıra
Alt Endeks - Hayata geçirme 42. sıra
Alt Endeks - Etki 52. sıra

2013 – 2016 yılları arasında 3 kez gerçekleştirilen ölçümlemenin Türkiye için paylaşılan değerlendirmeleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Rapor Yılı Ülke Sayısı Endeks
2016 92 47 (27.6)
2015 86 41 (31.24)
2013 77 37 (27.58)

 

OpenData Barometer Data portalinde yer alan Türkiye sayfası için tıklayınız.